Cultuurdag Basisonderwijs organiseren? Tips & Trucs

Een cultuurdag op de basisschool is een mooie manier om kinderen kennis te laten maken met verschillende vormen van kunst en cultuur. Even geen gewone schooldag, maar samen dansen, muziek maken, tekenen, filmen, acteren en vooral: nieuwe dingen ontdekken.

Juist in het basisonderwijs kunnen creatieve activiteiten kinderen op een heel directe manier aanspreken. Ze hoeven niet eerst alles te begrijpen of ergens goed in te zijn. Door zelf te proberen, te maken en te ervaren ontdekken ze vanzelf wat ze leuk vinden en waar hun talenten liggen.

Tegelijkertijd vraagt een cultuurdag op een basisschool om een andere aanpak dan in het voortgezet onderwijs. Een kleuter heeft andere mogelijkheden en een andere concentratieboog dan een leerling uit groep 8. Niet iedere workshop is daarom geschikt voor iedere leeftijd.

Sinds 2004 verzorgen wij workshops, cultuurdagen en voorstellingen voor basisscholen in Nederland en België. Op deze pagina delen we onze praktijkervaring en geven we tips voor het organiseren van een cultuurdag die past bij de verschillende leeftijden binnen de school.

Wat is een cultuurdag op de basisschool?

Tijdens een cultuurdag maken kinderen op een actieve en laagdrempelige manier kennis met verschillende kunstdisciplines.

Dat kan bijvoorbeeld met workshops op het gebied van:

• muziek;
• dans;
• beeldende kunst;
• taal en performance;
• fotografie;
• film en multimedia;
• sport en beweging.

Een school kan kiezen voor één gezamenlijk thema, maar verschillende disciplines combineren werkt eveneens goed.

Vaak volgen groepen gedurende de dag meerdere workshops. Een gezamenlijke opening, voorstelling of eindpresentatie kan de verschillende onderdelen met elkaar verbinden.

Het belangrijkste is dat kinderen niet alleen naar kunst en cultuur kijken of erover praten, maar vooral zelf ervaren hoe leuk het is om iets te creëren en iets nieuws te proberen.

Waarom werkt een cultuurdag zo goed in het basisonderwijs?

Kinderen leren van nature door te ontdekken en te doen. Een cultuurdag sluit daar goed bij aan.

Tijdens creatieve workshops worden allerlei vaardigheden bijna vanzelf aangesproken. Kinderen leren bijvoorbeeld:

• samenwerken;
• luisteren naar elkaar;
• ideeën bedenken;
• zichzelf uitdrukken;
• presenteren;
• experimenteren;
• omgaan met iets dat niet meteen lukt;
• trots zijn op iets wat ze zelf hebben gemaakt.

In onze ervaring met cultuurdagen op basisscholen sinds 2004 zien we bovendien regelmatig dat kinderen tijdens creatieve activiteiten een heel andere kant van zichzelf laten zien dan tijdens een gewone lesdag.

Een leerling die tijdens reguliere lessen wat stiller is, kan ineens helemaal opgaan in dans, tekenen of muziek. Een ander kind ontdekt misschien dat filmen, optreden of een kunstwerk maken veel leuker is dan vooraf gedacht.

Juist die ontdekkingen maken een cultuurdag waardevol.

Welke workshops zijn geschikt voor het basisonderwijs?

Welke workshops geschikt zijn voor een basisschool hangt sterk af van de leeftijd van de kinderen.

Sommige workshops kunnen eenvoudig worden aangepast voor verschillende leerjaren. Bij andere activiteiten zijn bepaalde motorische, technische of cognitieve vaardigheden nodig.

Voor basisschoolkinderen zijn er bijvoorbeeld mogelijkheden op het gebied van:

• dans;
• zang en muziek;
• ritme;
• tekenen en beeldende kunst;
• striptekenen;
• stop-motion;
• vloggen;
• fotografie;
• theater en performance;
• hiphop;
• sport en beweging.

Voor de bovenbouw komen daar nog veel meer mogelijkheden bij, omdat oudere kinderen zelfstandiger kunnen werken en beter met bepaalde materialen en apparatuur kunnen omgaan.

Bij het samenstellen van cultuurdagen voor groep 1 tot en met 8 merken we in de praktijk dan ook dat leeftijd minstens zo belangrijk is als het onderwerp van de workshop zelf. Daarom kijken wij niet alleen naar wat een school leuk vindt, maar vooral ook naar welke activiteiten daadwerkelijk geschikt zijn voor de betreffende leeftijden.

Cultuurdag voor onderbouw, middenbouw en bovenbouw

Een cultuurdag voor groep 1 tot en met 8 hoeft niet te betekenen dat alle kinderen hetzelfde programma volgen.

Sterker nog: onze ervaring is dat bij een cultuurdag voor de hele basisschool een verdeling naar leeftijd of bouw meestal beter werkt dan één identiek workshopprogramma voor alle leerlingen.

Onderbouw

Bij jonge kinderen werken activiteiten met veel beweging, fantasie, muziek en eenvoudige creatieve opdrachten vaak het beste.

De uitleg moet kort zijn en kinderen moeten snel zelf iets kunnen doen. Bij deze leeftijd draait het vooral om ontdekken en plezier beleven. Een ingewikkeld eindproduct is niet nodig.

Voor deze leeftijd hebben we verschillende workshops die speciaal zijn ontwikkeld of aangepast voor jonge kinderen.

Middenbouw

Kinderen in de middenbouw kunnen doorgaans al wat langer zelfstandig aan een opdracht werken.

Daardoor ontstaat ruimte voor workshops waarin zij niet alleen ervaren, maar ook daadwerkelijk iets maken of voorbereiden.

Denk aan dans, tekenen, muziek, sport en eenvoudige film- en animatieopdrachten of activiteiten waarin kinderen samen naar een klein eindresultaat toewerken.

Bovenbouw

In de bovenbouw zijn aanzienlijk meer disciplines mogelijk.

Leerlingen kunnen langer geconcentreerd werken, begrijpen uitgebreidere instructies en kunnen zelfstandiger omgaan met materialen en apparatuur.

Hierdoor zijn bijvoorbeeld vloggen, stop-motion, fotografie, rap, spoken word en verschillende beeldende workshops interessante mogelijkheden.

Ook kan er meer aandacht worden besteed aan presentatie, eigen creatieve keuzes en samenwerking.

Eén programma voor de hele school of verschillende programma's?

Dat is een belangrijke keuze bij het organiseren van een cultuurdag voor groep 1 tot en met 8.

Een gezamenlijk thema kan de hele school verbinden, maar dat betekent niet dat alle kinderen exact dezelfde workshops hoeven te volgen.

Je kunt bijvoorbeeld werken rond één centraal thema, terwijl iedere bouw activiteiten krijgt die passen bij de eigen leeftijd.

Zo ontstaat één gezamenlijke cultuurdag, maar blijft het programma voor ieder kind uitdagend én uitvoerbaar.

Bij grotere basisscholen kan ook worden gewerkt met een workshopcarrousel. Groepen wisselen dan gedurende de dag tussen verschillende activiteiten.

Een andere mogelijkheid is een keuzeprogramma voor de oudere groepen, terwijl jongere kinderen een vooraf samengesteld programma volgen.

Welke vorm het beste werkt, hangt vooral af van het aantal groepen, de beschikbare lokalen, de leeftijden van de leerlingen en de doelstelling van de dag.

Hoe ziet een cultuurdag op de basisschool eruit?

Er bestaat geen standaardindeling. Het programma hangt af van het aantal kinderen, het aantal groepen, de leeftijden, de beschikbare ruimtes en de lengte van de schooldag.

Een voorbeeldprogramma kan er als volgt uitzien:

09.00 – 09.20 - Gezamenlijke opening of voorstelling

09.25 – 10.25 - Workshopronde 1

10.30 – 11.30 - Workshopronde 2

11.30 – 12.15 - Pauze / lunch

12.20 – 13.20 - Workshopronde 3

13.30 – 14.15 - Gezamenlijke afsluiting of presentaties

Dit is uiteraard alleen een voorbeeld.

Voor jongere kinderen kunnen kortere workshops prettiger zijn. Bij de bovenbouw kan een langere workshop juist meer ruimte bieden om naar een uitgebreider eindresultaat toe te werken.

Ook kunnen verschillende bouwen binnen dezelfde cultuurdag een ander programma volgen.

Praktische tips voor een succesvolle cultuurdag

Houd rekening met leeftijdsverschillen

Een verschil van een paar jaar is op de basisschool aanzienlijk.

Wat voor een leerling uit groep 8 eenvoudig is, kan voor een kind uit groep 3 technisch, motorisch of cognitief nog niet haalbaar zijn.

In de praktijk zien we daarom dat het beter werkt om per workshop naar de minimale leeftijd te kijken dan te proberen iedere activiteit geschikt te maken voor alle groepen.

Laat kinderen snel zelf aan de slag gaan

Zeker bij jongere kinderen werkt een lange introductie meestal niet.

Een korte uitleg, iets voordoen en vervolgens samen beginnen werkt in onze ervaring vaak veel beter.

Zorg voor afwisseling

Een dag met alleen maar zittende beeldende workshops kan net zo vermoeiend zijn als een dag met uitsluitend dans en beweging.

Combineer daarom waar mogelijk verschillende soorten activiteiten.

Bijvoorbeeld:

dans → tekenen → muziek → stop-motion

Zo blijft de dag verrassend en worden verschillende talenten aangesproken.

Plan voldoende wisseltijd

Een cultuurdag hoeft niet vol te zitten met lange pauzes tussen de workshops, maar groepen moeten wel rustig van het ene naar het andere lokaal kunnen gaan.

In de praktijk is ongeveer vijf minuten wisseltijd tussen workshops meestal voldoende wanneer de activiteiten binnen hetzelfde schoolgebouw plaatsvinden.

Denk goed na over groepsgrootte

Een workshop met twintig kinderen werkt anders dan dezelfde activiteit met vijfendertig kinderen.

Vooral bij workshops waarbij apparatuur, materialen of veel individuele begeleiding nodig zijn, heeft de groepsgrootte veel invloed op de kwaliteit en hoeveelheid tijd die ieder kind zelf aan de slag kan.

Betrek de leerkrachten bij de dag

De eigen leerkracht kent de groep als geen ander.

Daarom is het prettig wanneer een leerkracht of begeleider tijdens de workshops aanwezig blijft. De workshopleider kan zich dan volledig richten op de inhoud van de activiteit, terwijl de leerkracht waar nodig kan ondersteunen bij de begeleiding van de groep.

Veelgemaakte fouten bij een cultuurdag op de basisschool

Dezelfde workshop voor alle leeftijden kiezen

Een activiteit die fantastisch werkt in groep 7 hoeft niet automatisch geschikt te zijn voor groep 2.

Uit onze ervaring met cultuurdagen voor complete basisscholen blijkt dat een programma per leeftijdscategorie vrijwel altijd beter werkt dan simpelweg dezelfde workshops voor groep 1 tot en met 8 inplannen.

Te veel activiteiten op één dag plannen

Meer workshops betekent niet automatisch een betere cultuurdag.

Kinderen hebben ook tijd nodig om ergens echt mee bezig te zijn.

Twee of drie goede ervaringen kunnen uiteindelijk meer indruk maken dan vijf activiteiten die allemaal gehaast moeten worden uitgevoerd.

Te lange uitleg geven

Kinderen komen tijdens een cultuurdag vooral om iets te doen.

Achtergrondinformatie kan interessant zijn, maar moet passen bij de leeftijd en mag niet ten koste gaan van de praktijk.

Alleen workshops kiezen die kinderen al kennen

Een cultuurdag is juist een kans om kinderen kennis te laten maken met iets nieuws.

Niet ieder kind hoeft vooraf enthousiast te zijn over een discipline. Juist een onverwachte activiteit kan uiteindelijk favoriet blijken.

Wat wij in ruim twintig jaar basisonderwijs hebben geleerd

Sinds 2004 verzorgen wij creatieve workshops en cultuurdagen op basisscholen in Nederland en België. Hoewel iedere school en iedere groep anders is, zien we in die ruim twintig jaar een aantal succesfactoren steeds terugkomen.

1. Leeftijd is belangrijker dan niveau.
Bij basisschoolkinderen bepalen motoriek, concentratie en ontwikkeling in belangrijke mate welke activiteit geschikt is.

2. Kinderen willen vooral zelf iets doen.
Een enthousiaste uitleg helpt, maar de magie ontstaat meestal zodra kinderen zelf mogen dansen, tekenen, filmen, zingen of creëren.

3. Een goede workshopleider past voortdurend aan.
Dezelfde workshop kan in groep 4 totaal anders verlopen dan in groep 7. Tempo, uitleg en moeilijkheidsgraad moeten daarom kunnen meebewegen met de groep.

4. Niet ieder kind hoeft hetzelfde leuk te vinden.
Juist door verschillende disciplines aan te bieden krijgen kinderen de kans om te ontdekken waar hun eigen interesses en talenten liggen.

5. Een succeservaring is belangrijker dan een perfect resultaat.
Een kind dat trots naar huis gaat omdat het iets heeft gedaan waarvan het vooraf dacht dat het niet zou kunnen, heeft misschien wel de belangrijkste ervaring van de hele cultuurdag gehad.

Veelgestelde vragen over een cultuurdag op de basisschool

Kunnen alle leerjaren elke workshop volgen?

Nee. Niet iedere workshop is geschikt voor ieder leerjaar. Met name voor de onderbouw gelden enkele beperkingen die samenhangen met de fysieke, motorische en cognitieve ontwikkeling van jonge kinderen.

Een duidelijk voorbeeld is de Graffiti Workshop. Jonge kinderen hebben doorgaans nog niet de handgrootte en kracht in hun vingers om een spuitbus goed vast te houden en tegelijkertijd de spuitmond gecontroleerd in te drukken. Op basis van onze praktijkervaring adviseren wij een reguliere Graffiti Workshop daarom pas vanaf ongeveer 10 à 11 jaar.

Ook bij digitale workshops speelt leeftijd een rol. Kleuters kunnen bijvoorbeeld nog niet altijd zelfstandig lezen, een reeks opdrachten uitvoeren of een iPad en bepaalde apps bedienen. Daardoor zijn sommige multimediaworkshops die uitstekend werken in de midden- en bovenbouw minder geschikt voor groep 1 en 2.

Dat betekent gelukkig niet dat er voor jonge kinderen weinig te kiezen valt. Een aantal workshops binnen ons aanbod is juist speciaal ontwikkeld of aangepast voor kleuters en de onderbouw.

Op onze website vind je onder andere:

• Hiphop Kids Workshop – speciaal voor de onderbouw;
• Kids Dance Workshop – vanaf groep 1/2;
• Play & Dance Workshop – vanaf groep 1/2;
• Dansante Vorming Workshop – vanaf groep 1/2;
• Kids Freerunning Workshop – vanaf groep 3;
• Ninja Moves Workshop – vanaf groep 3.

Daarnaast kunnen verschillende andere workshops, afhankelijk van de activiteit en groepssamenstelling, worden aangepast aan de leeftijd van de kinderen.

Bij het samenstellen van een cultuurdag kijken we daarom altijd naar de leeftijden en leerjaren. Zo voorkomen we dat een school enthousiast een workshop kiest die in de praktijk niet goed uitvoerbaar blijkt voor een bepaalde groep.

Kunnen workshops ook groepsoverstijgend worden aangeboden?

Ja, workshops kunnen groepsoverstijgend worden aangeboden, maar tot op zekere hoogte.

Het kan juist leuk zijn om tijdens een cultuurdag kinderen uit verschillende groepen samen te laten werken. Wel is het belangrijk dat de leeftijdsverschillen niet te groot worden en dat de gekozen workshop geschikt is voor alle deelnemers.

Zoals hierboven beschreven kunnen niet alle workshopformats met de onderbouw worden uitgevoerd. De aanwezigheid van oudere leerlingen kan daar soms iets in veranderen. Zij kunnen jongere kinderen bijvoorbeeld helpen bij een opdracht of bij het gebruik van materialen.

Maar daarmee verdwijnen de fysieke, motorische en cognitieve verschillen natuurlijk niet.

In onze ervaring geldt bij groepsoverstijgende workshops meestal een eenvoudig principe: de workshop volgt uiteindelijk het tempo van de deelnemers die de meeste uitleg en begeleiding nodig hebben.

Daarom adviseren wij doorgaans om de leeftijden binnen een workshop enigszins bij elkaar te houden.

Groepen binnen de onderbouw, middenbouw of bovenbouw zijn uiteraard goed te combineren. Ook een combinatie van onder- en middenbouw of midden- en bovenbouw kan, afhankelijk van de activiteit, prima werken.

Heel grote leeftijdsverschillen zijn minder ideaal.

Een kleuter laten samenwerken met een leerling uit groep 8 kan ontzettend gezellig zijn en vanuit sociaal oogpunt zelfs waardevol. Voor de werkvormen die wij tijdens onze workshops gebruiken is zo'n combinatie echter meestal niet praktisch.

Een kind van vier werkt nu eenmaal in een ander tempo, heeft andere instructies nodig en beschikt over andere motorische en cognitieve vaardigheden dan een leerling van elf of twaalf.

Wanneer het doel vooral een leuke én inhoudelijk goede workshopervaring is, adviseren wij daarom meestal om groepen samen te stellen waarvan de leeftijden en ontwikkelingsniveaus niet te ver uit elkaar liggen.

Kan één cultuurdag voor groep 1 tot en met 8 worden georganiseerd?

Ja. Een cultuurdag kan prima voor groep 1 tot en met 8 worden georganiseerd.

Het is alleen niet noodzakelijk dat iedere groep hetzelfde programma volgt. Juist door verschillende activiteiten per bouw of leeftijdscategorie aan te bieden kan de hele school deelnemen aan één gezamenlijke cultuurdag, terwijl iedere groep workshops krijgt die bij de eigen leeftijd passen.

Hoe lang duurt een workshop op de basisschool?

Dat hangt af van de leeftijd en activiteit.

Voor jongere kinderen kan een kortere workshop prettig zijn, terwijl leerlingen uit de bovenbouw prima 60 tot 90 minuten aan een creatieve opdracht kunnen werken.

Hoeveel workshops kunnen kinderen op één dag volgen?

Veel scholen kiezen voor twee tot vier workshoprondes.

Het ideale aantal hangt af van de workshopduur, leeftijd van de kinderen, lengte van de schooldag en de hoeveelheid tijd die nodig is om tussen activiteiten te wisselen.

Kunnen kinderen zelf hun workshops kiezen?

Ja. Vooral bij de bovenbouw kan een keuzeprogramma heel leuk werken.

Voor jongere kinderen is een vooraf samengesteld programma meestal praktischer. Zo weet je zeker dat iedere groep activiteiten volgt die passen bij de leeftijd.

Kunnen workshops worden gecombineerd met een voorstelling?

Ja. Een voorstelling kan een mooie gezamenlijke opening of afsluiting van de cultuurdag vormen.

Alle leerlingen beleven dan samen één cultureel moment, terwijl zij gedurende de rest van de dag in kleinere groepen verschillende workshops volgen.

Zijn de workshops ook geschikt voor het speciaal basisonderwijs?

Dat kan zeker, maar daarbij kijken we graag naar de specifieke groepen en ondersteuningsbehoeften.

Die kunnen sterk verschillen. Daarom bespreken we vooraf welke activiteiten, groepsgroottes, tijdsduur en aanpak het beste aansluiten bij de leerlingen.

Samenvatting

Een geslaagde cultuurdag op de basisschool draait om ontdekken, ervaren en zelf creëren.

Uit onze ervaring sinds 2004 blijkt vooral dat een goede cultuurdag niet begint met de vraag hoeveel verschillende workshops je op één dag kunt aanbieden, maar met de vraag welke activiteiten passen bij de leeftijden en mogelijkheden van de kinderen.

Door rekening te houden met leeftijdsverschillen, verschillende soorten workshops te combineren en kinderen vooral zelf aan de slag te laten gaan, ontstaat een dag waarop ieder kind iets nieuws kan ontdekken.

Daarbij hoeft niet iedere leerling hetzelfde programma te volgen. Juist door activiteiten af te stemmen op onderbouw, middenbouw en bovenbouw kan een cultuurdag voor groep 1 tot en met 8 één gezamenlijk evenement zijn én tegelijkertijd aansluiten bij de mogelijkheden van iedere leeftijd.

Op zoek naar een cultuurdag voor het basisonderwijs?

Wil je een cultuurdag organiseren voor één of meerdere groepen of voor de hele basisschool?

Sinds 2004 verzorgen wij workshops, cultuurdagen en voorstellingen voor basisscholen in Nederland en België. Dankzij het brede aanbod kunnen we een programma samenstellen voor verschillende leeftijden, van kleuters tot leerlingen uit groep 8.

We denken graag mee over geschikte workshops, groepsindeling, workshoprondes, planning en een eventuele gezamenlijke opening of afsluiting.

Neem gerust vrijblijvend contact met ons op. Samen bekijken we welke invulling het beste past bij jullie school en leerlingen.