Introductiedag op school organiseren: ideeën, activiteiten en workshops

Een nieuw schooljaar, een nieuwe klas of zelfs een compleet nieuwe school. Voor leerlingen betekent de start van een schooljaar vaak dat ze in korte tijd veel nieuwe mensen leren kennen.

Een introductiedag kan helpen om die kennismaking op een ontspannen en actieve manier te laten verlopen. Niet door leerlingen urenlang tegenover elkaar te zetten met kennismakingsvragen, maar juist door samen iets te doen, maken, ontdekken of ervaren.

Een goede introductiedag draait daarom niet alleen om plezier. De activiteiten moeten vooral helpen om contact te maken, samen te werken en de eerste drempels binnen een nieuwe groep weg te nemen.

Op deze pagina vind je ideeën voor introductieactiviteiten, geschikte workshops, voorbeeldprogramma's en praktische tips voor het organiseren van een introductiedag in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs.

Wat is een introductiedag?

Een introductiedag is een dag waarop leerlingen kennismaken met elkaar, hun klas, docenten en eventueel de school.

Vooral bij de overgang naar een nieuwe school kan zo'n dag belangrijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan brugklassers die vanuit verschillende basisscholen bij elkaar in één klas terechtkomen. Maar ook bij de start van een nieuw schooljaar, een nieuwe groepsindeling of de samenvoeging van klassen kan een introductiedag worden georganiseerd.

De invulling verschilt sterk per school.

Sommige scholen kiezen voor sport en spellen, andere voor creatieve workshops, een speurtocht, excursie of teambuilding. Vaak worden verschillende soorten activiteiten gecombineerd.

Daarbij hoeft kennismaken niet bij iedere activiteit letterlijk centraal te staan. Leerlingen leren elkaar juist vaak kennen doordat ze samen ergens mee bezig zijn.

Waarom een introductiedag organiseren?

Aan het begin van een schooljaar moet een groep zich nog vormen. Sommige leerlingen kennen elkaar al jaren, anderen kennen helemaal niemand. De ene leerling stapt gemakkelijk op anderen af, terwijl een ander eerst wat tijd nodig heeft.

Een gezamenlijke introductiedag geeft leerlingen de mogelijkheid om elkaar buiten de normale lessituatie te ontmoeten.

Dat kan helpen bij:

• kennismaken met nieuwe klasgenoten;
• samenwerken;
• contact maken buiten bestaande vriendengroepjes;
• ontdekken van talenten en interesses;
• creëren van gezamenlijke ervaringen;
• verlagen van de drempel om met elkaar te praten;
• een ontspannen start van het schooljaar.

Een introductiedag lost natuurlijk niet in één dag alle groepsdynamiek op. Groepsvorming gaat daarna gewoon verder in de klas. Maar een goede eerste gezamenlijke ervaring kan wel een prettig vertrekpunt vormen.

Een leuke activiteit is niet automatisch een goede introductieactiviteit

Dit is misschien wel de belangrijkste keuze bij het samenstellen van een introductiedag.

Vraag niet alleen:

Welke activiteiten vinden leerlingen leuk?

Maar vooral:

Wat willen we dat er tijdens deze activiteit tussen leerlingen gebeurt?

Als kennismaken en groepsvorming het belangrijkste doel zijn, hebben activiteiten waarbij leerlingen met elkaar moeten communiceren of samenwerken vaak meer toegevoegde waarde dan activiteiten die vooral individueel worden uitgevoerd.

Een leerling kan bijvoorbeeld een fantastische digitale tekening maken en daar enorm veel plezier aan beleven. Maar wanneer iedereen vrijwel de hele workshop individueel naar een eigen scherm kijkt, leren leerlingen elkaar relatief weinig kennen.

Dat maakt zo'n workshop niet slecht. Hij sluit alleen minder direct aan op het doel van een introductiedag.

Bij een introductiedag kijken we daarom niet alleen naar hoe leuk een workshop is, maar ook naar de hoeveelheid interactie die vanzelf ontstaat.

Welke activiteiten zijn geschikt voor een introductiedag?

Er bestaat niet één ideale introductieactiviteit. Juist een combinatie van verschillende soorten activiteiten kan goed werken.

Activiteiten waarbij leerlingen samenwerken

Opdrachten waarbij leerlingen samen iets moeten maken of bereiken zorgen vanzelf voor overleg.

Denk aan een Lipdub, filmopdracht, gezamenlijke choreografie, Theatersport of creatieve groepsopdracht.

Actieve workshops

Dans, Movie Fighting, Freerunning, Panna Voetbal of andere actieve workshops kunnen helpen om snel een losse sfeer te creëren.

Leerlingen zijn samen bezig en de aandacht ligt niet voortdurend op het kennismaken zelf.

Muziekworkshops

Bij Rap, Body Percussie, DJ, Beatbox of andere muziekworkshops kunnen leerlingen samen oefenen, luisteren en iets creëren.

Creatieve workshops

Graffiti, Tape Art, Stencil Art, Striptekenen en andere beeldende workshops bieden leerlingen een laagdrempelige manier om tijdens het maken met elkaar in contact te komen.

Multimediaworkshops

Ook Stop Motion, Green Screen, Fotografie, Vloggen en andere multimedia-activiteiten kunnen geschikt zijn, vooral wanneer leerlingen in kleine groepjes samenwerken aan één resultaat.

Dat laatste is belangrijk. Dezelfde workshop kan afhankelijk van de gekozen werkvorm veel of weinig interactie opleveren.

Kennismaken zonder verplichte kennismakingsspelletjes

Niet iedere leerling vindt het prettig om op de eerste schooldag voor een nieuwe groep te vertellen wie hij of zij is, welke hobby's hij heeft en wat zijn meest bijzondere eigenschap is.

Voor extraverte leerlingen kan zo'n opdracht prima werken. Voor andere leerlingen kan het juist ongemakkelijk voelen.

Een activiteit kan daarom ook een soort sociale omweg bieden.

Leerlingen hoeven niet voortdurend over zichzelf te praten, maar leren elkaar kennen terwijl ze samen een rap schrijven, een filmpje maken, dansen, een spel spelen of aan een kunstwerk werken.

Gesprekken ontstaan dan vanzelf:

Wat zullen we doen?
Wie doet dit stukje?
Kun jij dit?
Zullen we het zo proberen?

Dat zijn misschien geen officiële kennismakingsvragen, maar het is wel degelijk kennismaken.

Samenwerken of competitie?

Competitie kan veel energie geven aan een introductiedag. Een wedstrijd, challenge of spel maakt leerlingen enthousiast en zorgt snel voor sfeer.

Maar competitie heeft ook een keerzijde.

Wanneer leerlingen elkaar nauwelijks kennen, wil je niet dat de eerste gezamenlijke ervaring vooral draait om winnen, verliezen of leerlingen die als laatste worden gekozen.

Daarom zouden wij competitie tijdens een introductiedag vooral luchtig inzetten.

Een kleine challenge binnen een workshop kan prima. Maar wanneer kennismaken en groepsvorming het hoofddoel zijn, hebben opdrachten waarbij leerlingen gezamenlijk iets bereiken vaak meer waarde.

Samen iets maken is voor een introductiedag meestal interessanter dan alleen bepalen wie de beste is.

Introductiedag voor de brugklas

De introductiedag voor brugklassers verdient extra aandacht.

Voor veel leerlingen verandert er in korte tijd ontzettend veel. Ze komen op een grotere school, krijgen verschillende docenten, moeten lokalen zoeken en komen vaak in een klas terecht met leerlingen van verschillende basisscholen.

Sommige kinderen kennen al een paar klasgenoten. Andere leerlingen beginnen helemaal alleen.

Juist daarom zou ik bij een brugklasintroductie activiteiten kiezen waarbij leerlingen regelmatig in wisselende kleine groepjes met elkaar werken.

Wanneer vier vrienden die elkaar al kennen de hele dag samen activiteiten volgen, hebben zij misschien een geweldige dag gehad, maar is het kennismakingsdoel maar gedeeltelijk bereikt.

Je kunt groepen daarom bewust af en toe anders samenstellen.

Dat hoeft niet iedere twintig minuten. Te veel wisselen zorgt juist voor onrust. Maar één of twee keer een andere groepssamenstelling kan al helpen om leerlingen buiten hun eerste veilige groepje contact te laten maken.

Organiseer je daarnaast een culturele dag voor deze doelgroep? Bekijk dan ook onze tips voor een cultuurdag voor VMBO en cultuurdag voor HAVO & VWO.

Introductiedag in het voortgezet onderwijs

Een introductiedag is natuurlijk niet alleen geschikt voor brugklassers.

Ook in hogere leerjaren kunnen klassen veranderen. Leerlingen kiezen andere profielen of richtingen, klassen worden opnieuw samengesteld of er stromen nieuwe leerlingen in.

Bij oudere leerlingen mag een introductieprogramma meestal wat minder nadrukkelijk als kennismakingsprogramma worden gepresenteerd.

Een programma met creatieve, sportieve en multimediale workshops voelt voor leerlingen eerder als een leuke gezamenlijke dag, terwijl ondertussen precies gebeurt wat je wilt: leerlingen werken met verschillende klasgenoten samen en leren elkaar beter kennen.

Ook kan een introductiedag onderdeel zijn van een bredere cultuurdag, projectdag of startweek.

Introductiedag in het basisonderwijs

Ook basisscholen kunnen een introductiedag of startactiviteit organiseren, bijvoorbeeld bij de start van het schooljaar, bij nieuw samengestelde groepen of als schoolbrede activiteit.

Daarbij is leeftijd opnieuw belangrijk.

Voor jongere kinderen moeten opdrachten eenvoudig, concreet en overzichtelijk zijn. Zij hebben minder behoefte aan uitgebreide uitleg en vooral baat bij snel samen aan de slag gaan.

In de midden- en bovenbouw kunnen opdrachten langer duren en kan samenwerking een grotere rol krijgen.

Een schoolbrede introductiedag hoeft bovendien niet te betekenen dat groep 1 en groep 8 dezelfde workshops volgen.

De gezamenlijke gedachte kan hetzelfde zijn – we beginnen het schooljaar samen – terwijl iedere leeftijdsgroep een passend programma krijgt.

Voor meer inspiratie voor deze doelgroep vind je ook onze ideeën voor een cultuurdag in het basisonderwijs.

Moeten leerlingen zelf workshops kunnen kiezen?

Bij cultuurdagen kan keuzevrijheid heel aantrekkelijk zijn. Bij een introductiedag ligt dat iets genuanceerder.

Wanneer leerlingen volledig zelf kiezen, is de kans groot dat bestaande vrienden dezelfde workshops selecteren.

Dat is gezellig, maar wanneer het primaire doel juist is dat leerlingen nieuwe klasgenoten leren kennen, kan vooraf indelen effectiever zijn.

Dat betekent niet dat leerlingen helemaal geen keuze kunnen krijgen.

Een tussenvorm kan bijvoorbeeld zijn dat leerlingen een voorkeur aangeven, waarna de school de definitieve groepen samenstelt.

Of leerlingen volgen meerdere rondes, waarvan één activiteit naar keuze en andere activiteiten met hun klas of een vooraf samengestelde groep.

De beste indeling hangt dus af van het doel: maximale keuzevrijheid en maximale kennismaking gaan niet altijd vanzelf samen.

Hoe lang duurt een goede introductieactiviteit?

Langer is niet automatisch beter.

Voor veel workshops is 60 tot 90 minuten een prettige tijdsduur. Dat geeft voldoende tijd om iets te leren en samen te doen zonder dat één activiteit een groot deel van de dag opslokt.

Bij een programma met verschillende activiteiten kunnen bijvoorbeeld drie of vier rondes worden georganiseerd.

Kortere rondes zorgen voor meer afwisseling, maar hebben ook een nadeel: een workshopleider moet iedere ronde opnieuw uitleg geven en de groep moet steeds wisselen.

Bij creatieve activiteiten waarbij leerlingen daadwerkelijk iets maken, is voldoende werktijd daarom belangrijk.

Een introductiedag hoeft bovendien niet volledig uit workshops te bestaan. Een rondleiding door school, gezamenlijke lunch, mentoractiviteit of spel kan prima worden gecombineerd met één of meerdere workshoprondes.

Voorbeeldprogramma introductiedag

Er zijn ontzettend veel manieren om een introductiedag in te delen. Een programma voor een nieuwe brugklas zou er bijvoorbeeld zo uit kunnen zien:

09.00 – Gezamenlijke start
Welkom door school en korte uitleg over de dag.

09.30 – Kennismaking met mentor en klas
Praktische informatie en een korte activiteit.

10.15 – Workshopronde 1
Creatieve, actieve of muzikale workshop.

11.30 – Workshopronde 2
Leerlingen werken eventueel in een andere groepssamenstelling.

12.30 – Gezamenlijke lunch

13.15 – Workshopronde 3 of gezamenlijke activiteit

14.30 – Afsluiting
Korte presentatie, terugblik of gezamenlijke afsluiting.

Dit is nadrukkelijk een voorbeeld. Een introductiedag kan net zo goed bestaan uit één workshopronde in combinatie met activiteiten die de school zelf organiseert.

Eén grote gezamenlijke activiteit of meerdere workshops?

Ook dit hangt af van het doel en het aantal leerlingen.

Een grote gezamenlijke activiteit geeft sterk het gevoel:

Wij beginnen dit schooljaar samen.

Meerdere kleinere workshops zorgen daarentegen voor meer persoonlijk contact en actieve deelname.

Bij grote groepen kan een combinatie heel goed werken: gezamenlijk openen, daarna in kleinere groepen verschillende activiteiten volgen en aan het einde weer samenkomen.

Zo combineer je het groepsgevoel van een gezamenlijk evenement met de interactie van kleinere workshops.

Kennismakingsactiviteiten voor een grote groep

Met dertig leerlingen kun je bijna iedere activiteit overzichtelijk organiseren.

Met driehonderd leerlingen wordt dat een ander verhaal.

Bij grote introductiedagen zijn vooral de logistieke keuzes belangrijk:

• hoeveel groepen maken we?
• hoeveel leerlingen kunnen per workshop deelnemen?
• hoeveel ruimtes zijn beschikbaar?
• hoeveel tijd kost het wisselen?
• blijven klassen bij elkaar of worden ze gemengd?
• hoe voorkomen we opstoppingen?
• waar verzamelen leerlingen zich?
• wie is vanuit school het centrale aanspreekpunt?

De inhoud van de workshops is belangrijk, maar bij honderden leerlingen bepaalt de organisatie voor een groot deel of de dag ontspannen verloopt.

Praktische tips voor een geslaagde introductiedag

Begin bij het doel

Is het vooral kennismaken, samenwerken, plezier maken, de school leren kennen of een combinatie daarvan?

Dat bepaalt welke activiteiten het meest geschikt zijn.

Zorg dat leerlingen daadwerkelijk iets samen doen

Alleen tegelijkertijd in hetzelfde lokaal zitten is nog geen samenwerking.

Wissel actief en creatief af

Na een fysieke workshop kan een rustigere creatieve activiteit prettig zijn en andersom.

Denk goed na over groepsindeling

Wanneer nieuwe contacten belangrijk zijn, hoeft de vriendengroep niet de hele dag bij elkaar te blijven.

Houd rekening met niveauverschillen

Niet iedereen kan goed dansen, tekenen, rappen of sporten. Dat hoeft ook niet.

Een introductieactiviteit moet toegankelijk genoeg zijn om mee te kunnen doen zonder dat leerlingen het gevoel krijgen dat ze eerst ergens goed in moeten zijn.

Plan niet ieder minuutje vol

Leerlingen hebben ook pauze nodig. Bovendien ontstaan juist tijdens informele momenten vaak nieuwe gesprekken.

Brief externe workshopleiders

Vertel vooraf dat het om een introductiedag gaat. Een goede workshopleider kan daar in werkvormen, groepsindeling en begeleiding rekening mee houden.

Veelgemaakte fouten bij introductiedagen

Alleen activiteiten kiezen omdat ze populair zijn

Een populaire workshop kan fantastisch zijn, maar kijk ook of hij bij het doel van de dag past.

Bestaande vriendengroepen de hele dag bij elkaar houden

Voor gezelligheid prima. Voor nieuwe contacten minder effectief.

Kennismaken te veel afdwingen

Niet iedere leerling wil meteen voor een nieuwe groep over zichzelf vertellen. Samen iets doen kan een veel natuurlijkere eerste stap zijn.

Te veel competitie

Een beetje competitie kan leuk zijn. Maar een introductiedag hoeft niet direct vast te stellen wie het beste, snelste of sportiefste is.

Te grote groepen maken

Hoe groter de groep, hoe makkelijker leerlingen zich op de achtergrond kunnen houden. Bij workshops waarbij interactie belangrijk is, verdient een hanteerbare groepsgrootte de voorkeur.

De dag te vol plannen

Vier workshops, een rondleiding, sporttoernooi, lunch, mentoruur, speurtocht én eindpresentatie klinkt fantastisch op papier. In de praktijk kan minder juist meer zijn.

Wat wij in ruim twintig jaar workshops op scholen hebben geleerd

Sinds 2004 hebben we heel veel schooldagen meegemaakt waarbij kennismaken, samenwerken of groepsvorming een belangrijke rol speelde. Daarbij zien we een aantal dingen steeds terug.

1. Samen doen werkt vaak beter dan praten over kennismaken

Zet leerlingen samen voor een concrete opdracht en het contact ontstaat vaak vanzelf.

2. De activiteit is het middel, niet het doel

Bij een introductiedag hoeft niemand na afloop de beste rapper, danser, fotograaf of graffiti-artiest te zijn.

Als leerlingen samen plezier hebben gehad en nieuwe mensen hebben gesproken, kan de activiteit zijn doel al hebben bereikt.

3. Kleine groepjes zorgen voor meer echt contact

In een groep van honderd leerlingen kun je een geweldige gezamenlijke ervaring creëren. Maar leerlingen leren elkaar meestal beter kennen wanneer ze ook in kleinere groepen iets samen doen.

4. Niet iedereen hoeft uit zijn comfortzone te worden getrokken

Een introductiedag wordt niet beter wanneer iedere stille leerling verplicht op een podium moet staan.

Goede activiteiten bieden verschillende manieren om mee te doen.

5. Bestaande vrienden geven veiligheid, maar kunnen nieuwe contacten ook beperken

Je hoeft vriendengroepen niet bewust de hele dag uit elkaar te trekken. Maar af en toe een andere groepsindeling kan helpen om de klas daadwerkelijk als nieuwe groep te laten functioneren.

6. Plezier en groepsvorming zijn geen tegenpolen

Een introductiedag hoeft niet zwaar of pedagogisch aan te voelen om waardevol te zijn.

Juist wanneer leerlingen plezier hebben, ontspannen ze en ontstaat contact vaak veel gemakkelijker.

7. De beste introductiedag voelt voor leerlingen niet als een oefening in groepsvorming

Voor leerlingen is het gewoon een leuke, bijzondere dag.

Dat er ondertussen wordt samengewerkt, gecommuniceerd en kennisgemaakt, is precies de bedoeling.

Veelgestelde vragen over introductiedagen

Wat is een introductiedag op school?

Een introductiedag is een dag waarop leerlingen kennismaken met elkaar, hun klas, docenten en eventueel de school. Vaak worden daarvoor gezamenlijke, sportieve, creatieve of educatieve activiteiten georganiseerd.

Welke activiteiten zijn leuk voor een introductiedag?

Activiteiten waarbij leerlingen samen iets doen zijn vaak geschikt. Denk aan dans, muziek, sport, theater, film, fotografie, beeldende workshops en gezamenlijke creatieve opdrachten.

Welke workshops zijn geschikt voor brugklassers?

Voor brugklassers zijn vooral laagdrempelige activiteiten geschikt waaraan leerlingen zonder voorkennis kunnen deelnemen. Denk aan dans, Rap, Percussie, Theatersport, Stop Motion, Fotografie, Graffiti, sportactiviteiten en andere workshops waarbij leerlingen samen bezig zijn.

Hoe lang duurt een introductiedag?

Dat verschilt per school. Een introductiedag kan enkele uren duren of een volledige schooldag. Ook kan de introductie over meerdere dagen worden verspreid.

Hoe lang moet een workshop tijdens een introductiedag duren?

Voor veel workshops werkt ongeveer 60 tot 90 minuten prettig. Sommige activiteiten kunnen korter of juist langer duren. De ideale tijd hangt af van de activiteit, leeftijd en opbouw van de dag.

Is een introductiedag alleen voor brugklassers?

Nee. Introductiedagen kunnen ook worden georganiseerd voor andere leerjaren, opnieuw samengestelde klassen, basisschoolgroepen of andere groepen leerlingen die samen aan een nieuw schooljaar beginnen.

Kunnen leerlingen zelf hun workshops kiezen?

Ja, maar bedenk wel wat het doel van de dag is. Wanneer kennismaken centraal staat, kan volledige keuzevrijheid ertoe leiden dat bestaande vrienden de hele dag samen blijven. Een combinatie van keuze en vooraf indelen kan dan beter werken.

Zijn sportieve activiteiten beter dan creatieve workshops?

Niet per definitie. Sport kan snel energie en interactie creëren, terwijl creatieve activiteiten juist ruimte bieden om tijdens het maken met elkaar te praten en samen te werken. Een combinatie kan daarom heel goed werken.

Moet een introductiedag competitief zijn?

Nee. Competitie kan leuk zijn, maar is niet noodzakelijk. Wanneer groepsvorming centraal staat, kan samenwerken aan een gezamenlijk resultaat minstens zo effectief zijn.

Hoe organiseer je een introductiedag voor veel leerlingen?

Verdeel leerlingen over hanteerbare groepen, kijk goed naar de maximale capaciteit per activiteit, zorg voor voldoende lokalen en plan wisseltijd tussen de rondes. Bij grote aantallen is een helder draaiboek en één centraal aanspreekpunt vanuit school extra belangrijk.

Kan een introductiedag gecombineerd worden met een cultuurdag?

Ja. Creatieve workshops lenen zich goed voor kennismaking en samenwerking. Een cultuurdag aan het begin van het schooljaar kan daardoor tegelijkertijd als introductiedag worden ingezet.

Samenvatting: kennismaken door samen iets te doen

Een goede introductiedag hoeft niet uit ingewikkelde kennismakingsspelletjes te bestaan.

Bepaal eerst wat je wilt bereiken. Kies vervolgens activiteiten waarbij leerlingen daadwerkelijk met elkaar in contact komen en zorg voor een goede afwisseling tussen actief, creatief en ontspannen.

Denk bewust na over groepsindeling, voorkom dat de planning te vol wordt en geef leerlingen de ruimte om elkaar op een natuurlijke manier te leren kennen.

De activiteit hoeft niet voortdurend over kennismaken te gaan om leerlingen met elkaar te laten kennismaken.

Juist wanneer leerlingen samen bezig zijn, ontstaat het contact vaak vanzelf.

Workshops voor een introductiedag organiseren?

4XM Workshops verzorgt sinds 2004 creatieve, actieve, sportieve en multimediale workshops voor scholen in Nederland en België.

We kunnen één activiteit tijdens een introductiedag verzorgen, meerdere workshops combineren of meedenken over een programma voor verschillende groepen leerlingen.

Daarbij kijken we niet alleen naar welke workshops leuk zijn, maar ook naar leeftijd, groepsgrootte, beschikbare ruimtes, planning en het doel van de introductiedag.

Een introductiedag organiseren en benieuwd welke activiteiten daarbij passen? Neem contact met ons op. We denken graag praktisch met jullie mee.