Burgerschap MBO: workshops en activiteiten voor studenten

Burgerschap is een belangrijk onderdeel van het MBO. Maar hoe zorg je ervoor dat burgerschap niet alleen iets wordt waar studenten over praten, maar ook iets wat ze ervaren en doen?

Creatieve workshops kunnen daarbij helpen.

Studenten werken samen, maken keuzes, geven hun mening, luisteren naar anderen en creëren iets vanuit hun eigen ideeën.

Dat betekent niet dat iedere creatieve workshop automatisch een burgerschapsactiviteit is.

De koppeling moet inhoudelijk kloppen.

Daarom beginnen we liever met de vraag:

Wat willen we dat studenten ervaren, onderzoeken of oefenen?

Daarna kijken we welke workshop daarbij past.

Wat is burgerschap binnen het MBO?

Binnen burgerschap komen verschillende onderwerpen samen die te maken hebben met de student als persoon, als deelnemer aan de samenleving en als toekomstig professional.

Denk bijvoorbeeld aan:

identiteit – diversiteit – samenwerken – communicatie – media – maatschappelijke onderwerpen – keuzes maken – jezelf uitdrukken – omgaan met anderen.

Een creatieve workshop kan sommige van deze onderwerpen praktisch en ervaarbaar maken.

Niet door eerst lang uit te leggen wat studenten zouden moeten vinden of doen, maar door ze een situatie te laten meemaken.

Van praten over burgerschap naar burgerschap ervaren

Veel onderwerpen binnen burgerschap lenen zich voor gesprekken en klassikale opdrachten.

Maar niet iedere student komt tijdens een gesprek gemakkelijk aan het woord.

Tijdens een workshop verandert de situatie.

Studenten schrijven.

Maken muziek.

Ontwerpen.

Improviseren.

Werken samen.

Presenteren.

Of reageren op elkaars ideeën.

Daardoor kan een onderwerp dat op papier abstract lijkt ineens heel concreet worden.

Eerst ervaren. Daarna kun je bespreken wat er gebeurde.

Welke workshops passen bij burgerschap?

Dat hangt af van het doel.

Er bestaat daarom niet één vaste lijst met workshops die automatisch onder burgerschap vallen.

Op onze pagina MBO Workshops per Thema laten we ook zien hoe verschillende onderwijs- en maatschappelijke thema's aan creatieve activiteiten kunnen worden gekoppeld.

Hieronder staan een aantal richtingen die binnen een burgerschapsprogramma interessant kunnen zijn.

Rap: taal, mening en identiteit

Tijdens een Rap Workshop werken studenten met taal, ritme en presentatie.

De inhoud kan persoonlijk zijn, maar een opdracht kan ook gekoppeld worden aan een maatschappelijk onderwerp.

Studenten kunnen bijvoorbeeld schrijven over:

wie ben ik – wat vind ik belangrijk – mijn omgeving – kansen – toekomst – verschillen tussen mensen – een maatschappelijk thema.

Daarmee kan Rap aansluiten bij onderwerpen als identiteit, persoonlijke expressie en het verwoorden van een mening.

De inhoudelijke opdracht bepaalt uiteindelijk de koppeling met burgerschap.

Spoken Word: je eigen stem gebruiken

Spoken Word biedt ruimte om gedachten en ervaringen onder woorden te brengen.

Dat kan interessant zijn bij onderwerpen waarbij studenten worden uitgedaagd om na te denken over zichzelf en de wereld om hen heen.

Niet iedereen hoeft daarbij dezelfde mening te hebben.

Juist verschillende perspectieven kunnen onderdeel worden van de activiteit.

De kracht zit niet alleen in het schrijven, maar ook in het formuleren:

Wat wil ik eigenlijk zeggen?

Theatersport: reageren op elkaar

Bij Theatersport draait veel om improvisatie.

Studenten moeten reageren op wat een ander doet, ideeën accepteren en gezamenlijk een scène verder brengen.

Dat vraagt onder andere:

luisteren – reageren – samenwerken – initiatief – ruimte geven – durven.

Daarmee kan Theatersport interessant zijn wanneer communicatie of samenwerking onderdeel is van het burgerschapsprogramma.

Beeldende workshops en identiteit

Ook beeldende workshops kunnen worden gekoppeld aan burgerschap.

Bijvoorbeeld wanneer studenten een ontwerp maken rond identiteit, diversiteit, vrijheid, hun leefomgeving of een maatschappelijk onderwerp.

Een Graffiti Workshop kan bijvoorbeeld een andere inhoud krijgen wanneer studenten eerst nadenken over een boodschap, woord of symbool dat zij willen verbeelden.

Ook Stencil Art, Tattoo Art en Tape Art kunnen mogelijkheden bieden om een idee visueel uit te werken.

Maar ook hier geldt:

niet de techniek maakt het burgerschapsonderwijs, maar de opdracht en context.

Mediawijsheid, AI en burgerschap

Burgerschap speelt zich tegenwoordig voor een belangrijk deel ook online af.

Studenten krijgen dagelijks te maken met sociale media, beeldvorming, influencers, algoritmes, AI-content en enorme hoeveelheden informatie.

Daarom hebben mediawijsheid en AI duidelijke raakvlakken met burgerschap.

Wie maakt content?

Wie bepaalt wat je ziet?

Wat is echt?

Wat is gemaakt of gemanipuleerd?

Welke verantwoordelijkheid heb je zelf wanneer je iets maakt of deelt?

Tijdens Creatief met AI kunnen studenten zelf met kunstmatige intelligentie experimenteren. Dat biedt een praktisch vertrekpunt om na te denken over de mogelijkheden én de keuzes die bij nieuwe technologie horen.

Samenwerken als onderdeel van burgerschap

Samenwerken klinkt eenvoudig.

Totdat verschillende ideeën, karakters en manieren van werken bij elkaar komen.

Juist tijdens een creatieve opdracht ontstaat dat vanzelf.

Wie neemt initiatief?

Wie luistert?

Wie bepaalt?

Wat gebeurt er wanneer iemand een ander idee heeft?

Hoe kom je samen tot een resultaat?

Een workshop kan daardoor een praktische aanleiding vormen om samenwerking te ervaren.

Wanneer samenwerken het belangrijkste doel van de dag is, kan ook onze pagina Teambuilding MBO helpen bij het kiezen van een passende programmaopzet.

Identiteit en jezelf uitdrukken

De MBO-periode is voor veel studenten ook een periode waarin ze ontdekken wie ze zijn en welke richting ze op willen.

Creatieve disciplines geven studenten verschillende manieren om zichzelf uit te drukken.

De ene student doet dat gemakkelijker met woorden.

Een ander met muziek.

Een ander met beeld.

En weer een ander door te bewegen of te spelen.

Dat maakt creatieve workshops interessant binnen programma's waarin identiteit en persoonlijke ontwikkeling centraal staan.

Er is bovendien een natuurlijke overlap met Talentontwikkeling MBO en LOB MBO, zolang het doel van de activiteit duidelijk blijft.

Verschillende perspectieven

Burgerschap betekent niet dat iedere student aan het einde van een activiteit hetzelfde antwoord moet geven.

Creatieve opdrachten kunnen juist ruimte bieden voor verschillen.

Twee studenten kunnen vanuit hetzelfde thema totaal verschillende teksten, ontwerpen of ideeën maken.

Dat biedt mogelijkheden om zichtbaar te maken dat mensen vanuit verschillende ervaringen en perspectieven naar hetzelfde onderwerp kunnen kijken.

De workshopleider hoeft daarbij niet te bepalen welke mening de juiste is.

De activiteit kan studenten vooral uitdagen om na te denken, te maken, te luisteren en hun keuzes toe te lichten.

Burgerschap binnen een themadag

Burgerschap hoeft niet beperkt te blijven tot één workshop.

Het kan ook het centrale onderwerp zijn van een complete Themadag MBO.

Verschillende groepen kunnen hetzelfde thema dan vanuit verschillende disciplines onderzoeken.

Bijvoorbeeld:

Rap → taal en mening

Spoken Word → persoonlijke verhalen

Theater → communicatie en perspectief

Beeldende kunst → identiteit en beeldtaal

Media/AI → informatie, technologie en verantwoordelijkheid

Zo ontstaat een programma waarin niet iedere student precies hetzelfde doet, terwijl de activiteiten wel vanuit hetzelfde centrale thema vertrekken.

Burgerschap tijdens een projectweek

Binnen een Projectweek MBO is vaak meer tijd beschikbaar om een onderwerp te verdiepen.

Een workshop kan dan worden gecombineerd met lessen, onderzoek, gesprekken, opdrachten of presentaties.

Dat maakt het bijvoorbeeld mogelijk om studenten eerst een thema te laten onderzoeken en daarna iets te laten creëren.

Maar de omgekeerde volgorde kan minstens zo interessant zijn:

eerst doen → daarna terugkijken → vervolgens bespreken wat er gebeurde.

Burgerschap en een workshopdag

Ook tijdens een grotere Workshopdag MBO kunnen activiteiten met raakvlakken met burgerschap worden gecombineerd.

Studenten kunnen verschillende workshops volgen of vooraf zelf een workshop kiezen.

Wanneer alle workshops vanuit hetzelfde thema vertrekken, ontstaat een thematische workshopdag.

Wanneer vooral kennismaking met verschillende creatieve disciplines centraal staat, hoeft niet iedere activiteit geforceerd aan burgerschap te worden gekoppeld.

Dat onderscheid vinden we belangrijk.

Burgerschap voor verschillende MBO-opleidingen

Niet iedere opleiding vraagt om dezelfde aanpak.

Studenten Zorg & Welzijn kunnen vanuit hun opleiding bijvoorbeeld andere ervaringen en interesses meenemen dan studenten Techniek, Sport, ICT of Media & Vormgeving.

Daarom kijken we bij het kiezen van een workshop niet alleen naar het woord burgerschap, maar ook naar de studenten die daadwerkelijk deelnemen.

Op Workshops MBO per Opleiding gaan we uitgebreider in op die verschillen.

Actief burgerschap betekent niet automatisch een actieve workshop

Een sportieve of energieke workshop is niet automatisch een workshop over actief burgerschap.

Andersom hoeft een burgerschapsactiviteit ook niet zwaar of theoretisch te zijn.

Het gaat om de verbinding tussen:

doel → thema → opdracht → ervaring → reflectie.

Wanneer die verbinding ontbreekt, is het eerlijker om te spreken van een creatieve workshop dan er achteraf een burgerschapslabel op te plakken.

Hoe kies je een workshop voor burgerschap?

Begin niet met:

Welke workshops hebben jullie voor burgerschap?

Begin liever met:

Wat willen we dat studenten tijdens deze activiteit ervaren of onderzoeken?

Bijvoorbeeld:

We willen dat studenten nadenken over identiteit.

We willen verschillende perspectieven zichtbaar maken.

We willen studenten laten samenwerken.

We willen studenten bewuster laten nadenken over media en AI.

We willen studenten hun mening laten formuleren.

Vanuit zo'n doel kunnen we veel gerichter kijken welke creatieve activiteit daarbij past.

Hoe lang duurt een burgerschapsworkshop?

Dat hangt af van de activiteit en de inhoudelijke doelstelling.

Wanneer een workshop vooral een eerste ervaring moet bieden, kan een kortere ronde voldoende zijn.

Wanneer studenten eerst over een onderwerp moeten nadenken, vervolgens iets moeten maken en daarna hun werk willen presenteren of bespreken, is meer tijd nodig.

Bij een grotere dag kunnen ook meerdere workshops achter elkaar worden georganiseerd.

Op Wat kost een workshopdag op het MBO? leggen we ook uit waarom de programmaopzet, workshopduur en het aantal rondes invloed hebben op de totale organisatie en kosten.

CJP Cultuurkaart en burgerschap

Wanneer een burgerschapsprogramma culturele activiteiten bevat, kan het beschikbare Cultuurkaartbudget mogelijk een rol spelen.

4XM Workshops is CJP Cultuurkaart-acceptant.

Voor daarvoor geschikte culturele workshops kan het beschikbare budget worden ingezet.

Meer over het budget en de mogelijkheden lees je op CJP Cultuurkaart MBO.

Wat hebben wij in de praktijk geleerd?

De sterkste koppeling met burgerschap ontstaat meestal niet door vooraf zoveel mogelijk onderwijsbegrippen aan een workshop te hangen.

Het werkt beter wanneer het doel helder is.

Wat moeten studenten ervaren?

Daarna kies je een werkvorm die dat mogelijk maakt.

En na afloop kun je terugkijken:

Wat gebeurde er?

Welke keuzes maakte je?

Hoe verliep de samenwerking?

Waarom koos je hiervoor?

Wat vond iemand anders?

Dan wordt een creatieve activiteit meer dan alleen iets leuks doen.

Maar alleen wanneer die inhoudelijke verdieping ook daadwerkelijk gewenst is.

Veelgestelde vragen over burgerschap MBO

Zijn creatieve workshops automatisch burgerschap?

Nee. De workshop, opdracht en doelstelling moeten een inhoudelijke verbinding met burgerschap hebben.

Welke workshops passen bij burgerschap?

Dat hangt af van het doel. Rap en Spoken Word kunnen bijvoorbeeld aansluiten bij identiteit en het uitdrukken van een mening. Theatersport kan aansluiten bij communicatie en samenwerking. Beeldende workshops kunnen worden gekoppeld aan identiteit of maatschappelijke thema's.

Kunnen AI en mediawijsheid onderdeel zijn van burgerschap?

Ja. Digitale media, informatie, AI en online gedrag hebben duidelijke raakvlakken met burgerschap. Bekijk hiervoor ook Mediawijsheid & AI MBO.

Kunnen jullie een complete burgerschapsdag verzorgen?

We kunnen meerdere creatieve workshops binnen één programma combineren. Daarbij kijken we eerst naar het doel en daarna naar de activiteiten die daar inhoudelijk bij passen.

Kan burgerschap onderdeel zijn van een projectweek?

Ja. Binnen een Projectweek MBO kunnen workshops worden gecombineerd met andere lessen, opdrachten en activiteiten.

Kunnen studenten zelf een workshop kiezen?

Ja. Dat kan bijvoorbeeld binnen een keuzeprogramma. Bij een inhoudelijke themadag kan een workshopcarrousel soms juist interessant zijn.

Is er CJP-budget beschikbaar voor deze activiteiten?

Voor daarvoor geschikte culturele activiteiten kan het beschikbare Cultuurkaartbudget worden ingezet. 4XM Workshops is CJP Cultuurkaart-acceptant. Meer informatie staat op CJP Cultuurkaart MBO.

Burgerschapsactiviteiten voor het MBO organiseren?

Vertel ons niet alleen hoeveel studenten deelnemen, maar vooral wat je met de activiteit wilt bereiken.

Gaat het om identiteit, samenwerken, communicatie, mediawijsheid, maatschappelijke onderwerpen of bijvoorbeeld persoonlijke expressie?

Dan kunnen we kijken welke creatieve workshop of combinatie van workshops daar daadwerkelijk bij past.

Niet eerst een workshop kiezen en daarna burgerschap erbij bedenken. Eerst het doel — daarna de activiteit.