Burgerschap MBO: workshops en activiteiten voor studenten

Hoe maak je burgerschap op het MBO actief, herkenbaar en interessant voor studenten? Niet alleen door erover te praten, maar juist door studenten zelf te laten ervaren, creëren, samenwerken en keuzes te laten maken.

Creatieve workshops kunnen een praktische aanvulling zijn op het burgerschapsonderwijs. Denk aan activiteiten rond identiteit, samenwerken, mediawijsheid, communicatie, diversiteit, maatschappelijke thema's en jezelf uitdrukken.

Bij 4XM Workshops organiseren we sinds 2004 creatieve en actieve workshops binnen het onderwijs. Daarbij staat niet alleen de activiteit centraal. Minstens zo belangrijk is de vraag: wat wil je met de studenten bereiken?

Wat is burgerschap in het MBO?

Burgerschap binnen het mbo gaat over meer dan kennis van de maatschappij. Studenten ontwikkelen zich ook als persoon, als deelnemer aan de samenleving en als toekomstige professional.

Onderwerpen als omgaan met anderen, verschillen tussen mensen, kritisch nadenken, keuzes maken, communiceren en deelnemen aan de maatschappij kunnen daarbij een rol spelen.

Dat hoeft niet uitsluitend in een klassikale les te gebeuren. Juist een praktische activiteit kan studenten op een andere manier laten ervaren, onderzoeken, samenwerken en zichzelf uitdrukken.

Een creatieve workshop is niet automatisch burgerschap

Dat onderscheid vinden we belangrijk.

Een workshop Graffiti, Rap, AI of Theatersport wordt niet automatisch burgerschap doordat studenten eraan deelnemen.

De verbinding met burgerschap ontstaat door bijvoorbeeld:

• het doel van de activiteit;
• het thema waaraan wordt gewerkt;
• de opdracht die studenten krijgen;
• de manier waarop studenten samenwerken;
• keuzes die studenten tijdens het proces maken;
• gesprekken of reflectie rond het gemaakte werk.

Dezelfde workshop kan daardoor de ene keer vooral een leuke creatieve activiteit zijn en de andere keer bewust onderdeel zijn van een burgerschapsprogramma.

Het begint dus niet bij de vraag “Welke workshop hoort bij burgerschap?”, maar bij:

“Wat willen we dat studenten tijdens deze activiteit ervaren, onderzoeken of oefenen?”

Welke workshops passen bij burgerschap op het MBO?

Verschillende creatieve workshops kunnen raakvlakken hebben met burgerschap. Welke het meest geschikt is, hangt af van het onderwerp en het doel van de activiteit.

Identiteit en jezelf uitdrukken

Wie ben ik? Wat vind ik belangrijk? Hoe presenteer ik mezelf en hoe kijken anderen naar mij?

Creatieve workshops bieden studenten ruimte om daar op hun eigen manier vorm aan te geven.

Denk bijvoorbeeld aan Rap, Spoken Word, Graffiti, Tattoo Art, fotografie en andere beeldende workshops.

Studenten hoeven daarbij niet allemaal hetzelfde antwoord te geven. Juist verschillende ideeën en uitwerkingen kunnen aanleiding zijn om te zien hoe verschillend mensen naar een onderwerp kijken.

Samenwerken en groepsvorming

Samenwerken klinkt eenvoudig, maar tijdens een actieve workshop wordt snel zichtbaar hoe een groep daadwerkelijk samenwerkt.

Wie neemt initiatief? Wie luistert? Hoe verdeel je taken? Wat gebeurt er als ideeën verschillen?

Workshops als Theatersport, Streetbeats, muziek, film en andere groepsactiviteiten kunnen studenten laten oefenen met communicatie, samenwerking en ruimte geven aan elkaar.

Dit maakt creatieve activiteiten ook interessant voor nieuwe klassen en introductieprogramma's.

Mediawijsheid, sociale media en AI

Studenten krijgen dagelijks te maken met online informatie, beeldvorming, sociale media en kunstmatige intelligentie.

Binnen creatieve mediaworkshops kunnen ze daar niet alleen over praten, maar er ook zelf mee werken.

Hoe wordt beeld gemaakt? Welke invloed heeft de maker? Wat kun je met AI creëren? Wanneer vertrouw je informatie? En welke keuzes maak je zelf wanneer je content maakt?

Workshops rond AI, fotografie, film en vloggen kunnen daarom worden gekoppeld aan thema's rond mediawijsheid en kritisch mediagebruik.

Lees ook onze pagina over mediawijsheid op school.

Diversiteit en omgaan met verschillen

Een klas bestaat uit studenten met verschillende achtergronden, interesses, ervaringen, talenten en ideeën.

Tijdens creatieve opdrachten hoeft dat verschil niet weggepoetst te worden. Het kan juist onderdeel van de activiteit worden.

Studenten kunnen verschillende oplossingen bedenken voor dezelfde opdracht, elkaars werk bekijken en ontdekken dat er niet altijd één juist antwoord bestaat.

Dat maakt kunst en creativiteit interessant als ingang voor onderwerpen rond identiteit, perspectief en verschillen tussen mensen.

Communicatie en presenteren

Een idee hebben is iets anders dan het ook kunnen overbrengen.

Bij workshops rond Rap, Spoken Word, theater, film en presentatie werken studenten met taal, houding, verhaal, publiek en expressie.

Daarmee kunnen creatieve workshops aansluiten bij onderwerpen als jezelf uitspreken, luisteren naar anderen en een boodschap overbrengen.

Burgerschap door doen, maken en beleven

Bij 4XM geloven we sterk in leren door doen, maken en beleven.

Dat betekent niet dat theorie onbelangrijk is. Wel kan een actieve werkvorm onderwerpen tastbaarder maken.

In plaats van alleen te praten over samenwerking, moeten studenten daadwerkelijk samenwerken. In plaats van alleen te bespreken hoe beeldvorming werkt, maken ze zelf beeld. En in plaats van alleen te praten over identiteit, kunnen ze iets creëren waarin ze hun eigen ideeën verwerken.

De activiteit wordt daarmee geen vervanging van het burgerschapsonderwijs, maar een praktische werkvorm binnen een groter programma.

Burgerschap voor verschillende MBO-opleidingen

Dé mbo-student bestaat niet.

Een burgerschapsactiviteit voor eerstejaarsstudenten Zorg & Welzijn kan om een andere aanpak vragen dan een programma voor studenten Sport & Bewegen, Techniek of Media & Vormgeving.

Daarom kijken we onder andere naar:

opleiding – leeftijd – groepsdynamiek – onderwerp – leerdoel – beschikbare tijd – groepsgrootte.

Ook het doel maakt verschil. Wil je studenten vooral laten samenwerken? Gaat het om identiteit? Mediawijsheid? Communicatie? Of zoek je juist een activiteit binnen een bredere burgerschapsdag?

Op basis daarvan kan een passende workshop of combinatie van workshops worden gekozen.

Een complete burgerschapsdag op het MBO

Burgerschap hoeft niet beperkt te blijven tot één workshop.

Voor grotere groepen kunnen verschillende activiteiten tegelijkertijd worden georganiseerd. Studenten volgen bijvoorbeeld meerdere workshops rond verschillende aspecten van burgerschap en wisselen gedurende de dag.

Een programma zou bijvoorbeeld kunnen bestaan uit activiteiten rond:

identiteit – mediawijsheid – samenwerken – communicatie – creativiteit – maatschappelijke thema's.

Doordat 4XM met een landelijk netwerk van workshopleiders werkt, kunnen we meerdere workshops tegelijkertijd verzorgen.

Daarmee kan een losse workshop worden uitgebreid tot een burgerschapsdag, themadag of workshopprogramma voor een compleet leerjaar of opleiding.

Voor de praktische organisatie van grotere programma's kun je ook onze informatie over het organiseren van een cultuurdag en het draaiboek voor een cultuurdag gebruiken. De organisatorische principes zijn voor een grote workshop- of burgerschapsdag grotendeels hetzelfde.

Burgerschap combineren met cultuur en creativiteit

Burgerschap en cultuureducatie hoeven geen twee afzonderlijke werelden te zijn.

Kunst en cultuur kunnen studenten uitnodigen om een onderwerp vanuit een ander perspectief te bekijken, zelf een mening of idee vorm te geven en kennis te maken met het werk van anderen.

Daarmee kan één activiteit meerdere doelen raken, zonder dat we achteraf ieder creatief onderdeel kunstmatig het label burgerschap geven.

Op onze algemene pagina over burgerschapsactiviteiten leggen we uitgebreider uit hoe creatieve activiteiten kunnen aansluiten bij burgerschap binnen het onderwijs.

CJP Cultuurkaart en burgerschap

Wanneer een burgerschapsprogramma ook een duidelijke culturele of creatieve component heeft, kan het interessant zijn om te onderzoeken of hiervoor CJP Cultuurkaartbudget kan worden ingezet.

4XM Workshops is CJP Cultuurkaart-acceptant.

Voor het mbo hebben we daarom een aparte uitleg over de CJP Cultuurkaart voor het MBO, het beschikbare budget en het inzetten daarvan voor workshops en culturele activiteiten.

Wat hebben wij in de praktijk geleerd?

Een thema wordt niet automatisch interessant doordat er het woord burgerschap boven staat.

Bij jongeren en studenten werkt het vaak beter wanneer een onderwerp onderdeel wordt van iets wat ze daadwerkelijk gaan doen.

Geef een groep een opdracht, laat studenten keuzes maken, laat verschillende ideeën ontstaan en geef ruimte om die verschillen zichtbaar te maken.

Daarna ontstaat er vaak vanzelf meer aanleiding voor een gesprek dan wanneer je met het gesprek begint.

Daarom zouden wij bij een creatieve burgerschapsactiviteit meestal kiezen voor:

kort uitleggen → snel beginnen → zelf ervaren → eventueel bespreken en reflecteren.

Niet iedere groep vraagt daarbij om dezelfde aanpak. De opleiding, leeftijd, sfeer in de klas en het doel van de activiteit blijven belangrijker dan een standaardprogramma.

Veelgestelde vragen over burgerschap op het MBO

Welke workshops zijn geschikt voor burgerschap in het MBO?

Dat hangt af van het burgerschapsdoel. Workshops rond Rap, Spoken Word, theater, AI, fotografie, film, Graffiti en andere creatieve disciplines kunnen bijvoorbeeld aansluiten bij identiteit, communicatie, mediawijsheid, samenwerking of maatschappelijke thema's.

Is iedere creatieve workshop een burgerschapsactiviteit?

Nee. Een creatieve workshop is niet automatisch burgerschap. De verbinding ontstaat door het doel, thema, de opdracht, samenwerking en eventueel reflectie rond de activiteit.

Kunnen jullie een complete burgerschapsdag organiseren?

Ja. Voor grotere groepen kunnen meerdere workshopleiders en verschillende workshops tegelijkertijd worden ingezet. Zo kan een programma voor een opleiding, leerjaar of grotere groep studenten worden samengesteld.

Kunnen workshops aansluiten bij een thema dat wij zelf kiezen?

Ja. Bij het bepalen van een geschikte workshop kijken we juist naar het doel en thema van de school. Niet iedere workshop is voor ieder onderwerp even geschikt, dus we denken mee over een passende combinatie.

Zijn de activiteiten geschikt voor alle MBO-opleidingen?

Veel workshops kunnen bij verschillende opleidingen worden ingezet, maar de aanpak hoeft niet overal hetzelfde te zijn. Opleiding, leeftijd, groepsdynamiek en doel van de activiteit spelen mee bij het advies.

Kan CJP Cultuurkaartbudget worden gebruikt?

Voor passende culturele activiteiten kan CJP Cultuurkaartbudget worden ingezet. 4XM Workshops is CJP Cultuurkaart-acceptant. Meer hierover lees je op onze pagina over de CJP Cultuurkaart voor het MBO.

Burgerschapsworkshop voor jullie MBO organiseren?

Vertel ons voor welke studenten de activiteit bedoeld is, hoeveel deelnemers er zijn, hoeveel tijd beschikbaar is en welk thema of burgerschapsdoel centraal staat.

Dan kijken we welke workshop of combinatie van workshops daar inhoudelijk én praktisch bij past.

Vraag vrijblijvend naar de mogelijkheden voor een burgerschapsworkshop of burgerschapsdag op jullie MBO.